Omhels het onbekende!

Transities

Sinds ik studiekeuzeadviseur ben, denk ik bijzonder vaak aan deze zin. In mijn werk begeleid ik mensen bij transities: van school naar studie, van een niet passende studie naar een hopelijk beter passende studie, van een bachelor naar een vervolgstudie of naar de arbeidsmarkt. Bij een transitie komt altijd onzekerheid kijken, je verlaat het oude en begeeft je op weg naar het nieuwe. En niet zelden kom je daarbij terecht in een tussenruimte: je stopt met je studie, maar je weet nog niet wat daarvoor in de plaats zal komen. Je sluit je studie af maar je hebt nog geen idee waar je heen wilt. Het accepteren van onzekerheid als onderdeel van het proces is enorm belangrijk voor het maken van een authentieke keuze. Als je toegeeft dat je het voor nu 'even' niet weet en met een open blik in de tussenruimte durft te stappen, biedt dit een kans om zonder vooraannames te onderzoeken wie je bent en wat je nu wilt. Of, prachtiger verwoord door schrijver en filosoof Carry van Bruggen: ‘… de twijfel doet de denker niet vertwijfelen, neen, de twijfel is hem de grootste steun, het kompas dat (…) hem afhoudt van de klippen der ongegronde stelligheid en der onbewezen beweringen.'

Onzekerheidscompententies

Het kunnen verdragen van het-nog-niet-weten is dus een enorm belangrijke vaardigheid, die niet alleen van pas komt bij studiekeuzes. Kunnen omgaan met het onbekende maakt ons bestendiger tegenover de capriolen van het leven en weerbaarder tegenover mensen die pretenderen het allemaal te weten, waarvan er tegenwoordig nogal wat rondlopen (tip: lees tricky tijden van Jitske Kramer). Tegelijkertijd is het verdragen van het niet-weten ook meteen één van de moeilijkste opgaven. En er is ook helaas geen stappenplan voor het ontwikkelen van onzekerheidscompetenties.

Wat helpt dan wel? In mijn werk merk ik dat stilstaan bij onzekerheid al veel kan doen. Als ik benoem dat het bij het proces van kiezen hoort en dat deze fase voor (bijna) iedereen erg vervelend voelt, ontstaat er ruimte. Ook bij praatjes voor studiekiezers en hun ouders zeg ik altijd iets in de trant van 'iedereen is onzeker, ook je pa'. Laten we met elkaar, dwars tegen de tijdsgeest in, vooral ook onze twijfels delen en elkaar steunen om de onzekerheid toe te laten maar er niet in te verdrinken.

Van twijfel naar zelfkennis

Want dat is dan wellicht de grootste uitdaging: de twijfel toelaten en toch, op gegeven moment, durven te handelen, keuzes maken naar je beste weten en geweten en accepteren dat er geen succes- of geluksgarantie is. 'Goed' twijfelen vraagt dus om vedragen van onzekerheid, uitstellen van een antwoord, afbakenen in de tijd ('wanneer heb ik genoeg getwijfeld?') en loslaten van perfectionisme (handelen ondanks dat je niet alle antwoorden hebt). Goed twijfelen is zo beschouwd topsport.

In de ruimte die ontstaat door de twijfel toe te laten, echter, kan er wel iets groeien wat ons houvast geeft: zelfkennis, in mijn vakgebied bijvoorbeeld over wat ons blij maakt en waar we voor willen staan. Als studiekeuzeadviseur probeer ik mensen in hun zelfonderzoek te ondersteunen door de twijfel af te bakenen, vragen te stellen, te spiegelen en op onzekere momenten naast ze te lopen, zodat ze hun eigen antwoorden kunnen vinden. Soms lukt dat en soms lukt dat niet. En dat is dan weer de onzekerheid van mijn vak.

Inspiratie:

·       Jitske Kramer (2024) 'tricky tijden'.

·       Het werk van Hogeschool-Leiden-collega Govert Jan de Vrieze, bijvoorbeeld dit artikel.

·       Elke Wiss (2025) 'Even tussen mij en mij'. Hoe je je eigen denken onderzoekt.