MBO = no-go!

"Hij heeft alle vrijheid, maar..."

Iets later komt een moeder met zoon naar me toe en ik ervaar een andere variatie op dezelfde thematiek. Zoon: "Ik weet niet welke studie ik moet kiezen." Ik vraag door over welke dingen hij met plezier doet, zowel op school als in zijn vrije tijd. Ook hij wordt vooral blij van praktische dingen doen, met zijn handen werken, tastbaar resultaat zien. Ik vraag ook aan hem of hij aan het mbo heeft gedacht. Voordat hij antwoord kan geven, mengt de moeder zich in het gesprek "Mbo mag niet van ons. Hij heeft alle vrijheid, maar het moet wel hbo-niveau zijn."

Deze 'mbo = no go'-mentaliteit kom ik regelmatig tegen, ook in mijn langere gesprekken en trajecten met studieswitchers. Ik wil mensen vooral stimuleren om in vrijheid te verkennen welke opties bij hen passen. Als ik uit wat de student me vertelt opmaak dat een praktischere onderwijsvorm eventueel beter zou kunnen passen, weet ik inmiddels dat ik dat voorzichtig moet introduceren. Zo van: "Ik weet dat je cognitief het hbo aan kunt, daar heb ik alle vertrouwen in, de reden dat ik nu toch naar het mbo verwijs is omdat ik op basis van wat je vertelt het idee krijg dat je meer tot je recht komt als je vooral praktisch bezig bent. Klopt dat?" Dat voelt een beetje als achteruit inparkeren op een drukke parkeerplaats met te kleine vakjes: voorzichtig manoeuvreren met grote kans op botsingen.

Opleidingsniveau als zuil

Sinds 2018 zijn er in het Nederlandse onderwijslandschap Associate Degrees bijgekomen. Deze tweejarige opleidingen zitten qua niveau-kwalificatie tussen mbo-4 en de hbo-bachelor en bieden meer praktijk dan de hbo-bachelor. Ik ben blij met deze verruiming van het onderwijs, zij het alleen al omdat ze een uitweg bieden voor jongvolwassenen die vastzitten in de 'mbo = no-go'-mentaliteit, maar toch op zoek zijn naar meer praktijk. Vaak zie ik ontspanning op het gezicht van een studiekiezer als ik uitleg dat dit diploma door hogescholen wordt uitgereikt (met optie voor het volgen van een verkorte bachelor na de Associate Degree), want dat biedt de mogelijkheid om zonder gezichtsverlies voor een praktischere opleiding te kiezen.  

Maar het is natuurlijk schijnend dat het mbo bijna een taboe-thema in een studiekeuzegesprek is en dat de maatschappij dusdanig stuurt op theoretischer = beter dat jongeren niet in vrijheid kunnen kiezen. Karim Amghar stelt in zijn boek 'Maar dat begrijp jij toch niet' dat opleidingsniveau de nieuwe verzuiling is. Pijnlijk en herkenbaar (ook al weet ik niet hoe nieuw dit is).

Werk aan de winkel

Oud-minister Robbert Dijkgraaf kwam 2023 in actie om deze verzuiling te doorbreken: in een brief riep hij vwo-ers en havisten op om ook een mbo-opleiding te overwegen: "Als het gaat over studeren, voel je misschien een druk om voor het zogenaamd hoogst haalbare te gaan. Maar als een studie niet bij jou past, is de kans op uitval, stress of spijt achteraf groot. (…) Neem de vrijheid om te kiezen voor een studie die bij jouw talenten past."

Een mooi signaal, maar voor een daadwerkelijke verandering is er meer nodig. Amghar deelt in zijn boek ideeën voor de herwaardering van het mbo, zoals meer mbo-ers in de politiek, betere salarissen voor mbo-docenten en -afgestudeerden en het vermijden van woorden zoals 'hoog-' en 'laagopgeleid'. Ook uit mijn praktijk blijkt dat er nog veel werk aan de winkel is voordat havisten en vwo-ers het mbo overwegen. En dat is zonde, want goede vakmensen zijn hard nodig én ik gun een ieder om te durven kiezen voor waar hij of zij het meest blij van wordt.