Een levenlang ontwikkelen is een levenlang gelukkig?

Een boeiende vraag …

Een vraag die mij zo boeit dat ik de vraag om een cursus te gaan ontwikkelen over precies dit thema, de relatie tussen leren en werkgeluk, natuurlijk met beide handen heb aangegrepen. Niet alleen draagt dit bij aan mijn eigen werkgeluk, het is ook een vanzelfsprekend onderdeel van mijn werk als onderzoeker: door het maken en verzorgen van een cursus, kan ik theorie en praktijk met elkaar verbinden.

Leren en werkgeluk: twee werelden of één geheel?

Dat er een relatie is tussen leren en werkgeluk, is geen gekke gedachte. Hoewel veel organisaties leren onderbrengen bij HRD of L&D en werkgeluk bij vitaliteit of medewerkerstevredenheid, laat onderzoek zien dat die twee veel nauwer met elkaar verbonden zijn dan vaak wordt gedacht. Sterker nog: de mate waarin medewerkers in hun werk kunnen leren en zich ontwikkelen, blijkt een belangrijke voorspeller van hoe prettig, energiek en betekenisvol zij hun werk ervaren.

Zo laten Rego en Cunha (2009) zien dat medewerkers die meer mogelijkheden voor leren en persoonlijke ontwikkeling ervaren, ook meer positieve gevoelens rapporteren op het werk, zoals enthousiasme en energie. Met andere woorden: wie het gevoel heeft te kunnen groeien, voelt zich beter op het werk — zolang de werk-privébalans niet ernstig verstoord is.

Een systematische review naar leren op de werkplek bevestigt dit beeld. In meerdere onderzochte studies blijkt dat leerinterventies in de werkomgeving samenhangen met verbeteringen in welzijnsindicatoren. Leren op het werk draagt dus niet alleen bij aan kennis en vaardigheden, maar ook aan hoe mensen zich voelen tijdens hun werk (Nielsen et al., 2017).

Daarnaast blijkt uit onderzoek naar werkplekleren dat medewerkers die leerervaringen opdoen in hun dagelijkse werk, een hogere werktevredenheid rapporteren dan medewerkers die dat minder doen (Cerasoli et al., 2018). Werkplekleren lijkt daarmee direct samen te hangen met hoe positief mensen hun werk beleven.

Wat verstaan we eigenlijk onder werkgeluk?

Werkgeluk wordt vaak geassocieerd met plezier hebben in je werk, maar in de literatuur wordt het breder gedefinieerd. Het gaat om het ervaren van zingeving, betrokkenheid, energie, autonomie en verbondenheid met anderen. Het Werkgeluk Instituut Nederland beschrijft werkgeluk als het resultaat van betekenisvol werk, ruimte om talenten te benutten, invloed op het eigen werk en goede relaties binnen de organisatie.

En precies daar wordt het interessant.

De verrassende overlap met krachtige leeromgevingen

Deze elementen sluiten namelijk opvallend goed aan bij wat we uit onderzoek weten over krachtige leeromgevingen op de werkplek. Om goed te kunnen leren, hebben mensen verrassend genoeg precies dezelfde voorwaarden nodig als voor werkgeluk.

Onderzoek naar informeel leren op het werk laat zien dat autonomie en invloed op het eigen werk belangrijke voorspellers zijn van leeractiviteiten. Mensen leren meer wanneer ze ruimte krijgen om zelf keuzes te maken, te experimenteren en hun werk mede vorm te geven (Decius et al., 2019). Met andere woorden: als je zelf mag sturen, ga je vanzelf meer leren.

Daarnaast blijkt dat leren op de werkplek sterk sociaal van aard is. Gesprekken met collega’s, feedbackmomenten en samenwerken aan vraagstukken blijken cruciaal voor leerprocessen tijdens het werk (Noe et al., 2014). Interactie is dus niet alleen goed voor verbondenheid, maar ook voor ontwikkeling.

Tot slot speelt betekenisvol werk een belangrijke rol. Wanneer medewerkers het gevoel hebben dat hun werk ertoe doet en relevant is, vergroot dat niet alleen hun betrokkenheid, maar ook hun leerbereidheid. Variatie in taken en het ervaren nut van het werk blijken kerncomponenten van krachtige leeromgevingen (Tynjälä, 2013).

Dezelfde ingrediënten, twee effecten

Kort gezegd: wat mensen nodig hebben om te kunnen leren — ruimte om te experimenteren, invloed op hun werk, interactie met anderen en het gevoel dat hun werk ertoe doet — zijn precies de ingrediënten die ook bijdragen aan werkgeluk.

Misschien is het dus minder verrassend dan het lijkt dat een leven lang ontwikkelen zo sterk samenhangt met een leven lang gelukkig werken.

Bronnen (APA)

Cerasoli, C. P., Nicklin, J. M., & Ford, M. T. (2018). Intrinsic motivation and extrinsic incentives jointly predict performance: A 40-year meta-analysis. Psychological Bulletin, 144(6), 659–696.

Cursus leren en werkgeluk in organisaties. https://www.han.nl/opleidingen/cursus/leren-en-werkgeluk-in-organisaties/

Decius, J., Schaper, N., & Seifert, A. (2019). Informal workplace learning: Development and validation of a measure. Human Resource Development Quarterly, 30(4), 495–535.

Nielsen, K., Randall, R., Holten, A.-L., & Rial González, E. (2017). Conducting organizational-level occupational health interventions: What works? Work & Stress, 24(3), 234–259.

Noe, R. A., Clarke, A. D. M., & Klein, H. J. (2014). Learning in the twenty-first-century workplace. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 1, 245–275.

Rego, A., & Cunha, M. P. E. (2009). Do the opportunities for learning and personal development lead to happiness? It depends on work-family conciliation. Journal of Occupational Health Psychology, 14(4), 334–348.

Tynjälä, P. (2013). Toward a 3-P model of workplace learning: A literature review. Vocations and Learning, 6(1), 11–36.

Werkgeluk Instituut Nederland. (z.d.). De pijlers van werkgeluk. Geraadpleegd van: Werkgeluk Instituut Nederland – Theorie https://werkgelukinstituut.nl/theorie/